Pereka Bentuk 1: Menghapus Bahaya Sebelum Mengawal Risiko

Siri CDM 2026 — Topik 16 daripada 52. Artikel ini ialah panduan industri umum dan hendaklah dibaca bersama teks undang-undang serta arahan JKKP yang berkuat kuasa.

Jawapan ringkas

Peraturan 11 menghendaki pereka bentuk kerja pembinaan (CWD), semasa menyediakan atau mengubah suai reka bentuk, mengambil kira prinsip am pencegahan dan maklumat prapembinaan (PCI). Keutamaan pertama ialah menghapuskan, setakat yang boleh dipraktikkan, risiko yang boleh dijangka kepada orang yang membina, menyenggara, membersihkan atau menggunakan struktur sebagai tempat kerja. Jika risiko tidak dapat dihapuskan, pereka bentuk hendaklah mengurangkan atau mengawalnya melalui proses reka bentuk, menyampaikan maklumat risiko baki yang wajar dan membantu pemegang kewajipan lain. Maksud praktikalnya: ubah keputusan reka bentuk sebelum bergantung pada kaedah kerja, arahan atau PPE.

Mengapa kewajipan ini wujud

Keputusan awal tentang susun atur, bahan, saiz komponen, ruang kerja, akses dan urutan pemasangan boleh menentukan sama ada seseorang perlu bekerja di tempat tinggi, mengangkat beban yang sukar, memasuki ruang terkurung atau berada berhampiran loji bergerak. Apabila reka bentuk sudah dimuktamadkan dan kerja telah bermula, pilihan kawalan biasanya lebih sempit serta lebih bergantung pada disiplin tapak.

CDM meletakkan pencegahan pada pihak yang boleh mempengaruhi punca bahaya. Ini tidak bermaksud pereka bentuk mengambil alih kawalan tapak atau menjamin bahawa tiada risiko. Ia bermaksud pereka bentuk menggunakan kawalannya terhadap reka bentuk untuk mengelakkan risiko yang boleh dijangka dan menyediakan maklumat yang mencukupi apabila risiko masih berbaki.

Skop undang-undang dan pihak berkewajipan

“Reka bentuk” merangkumi lukisan, butiran reka bentuk, spesifikasi, jadual bahan dan pengiraan. CWD boleh termasuk arkitek, jurutera perunding, jurutera struktur sementara, pereka bentuk hiasan dalaman, juruukur bahan, ahli teknologi, juruteknik atau sesiapa yang menetapkan atau mengubah reka bentuk. Klien atau kontraktor juga boleh menjadi CWD bagi keputusan tertentu, contohnya apabila memilih sistem bumbung atau menentukan saiz rasuk.

Sebelum memulakan kerja reka bentuk, CWD hendaklah berpuas hati bahawa klien mengetahui kewajipannya di bawah Peraturan-Peraturan CDM. Ketika menyediakan atau mengubah suai reka bentuk, CWD perlu mempertimbang risiko kepada:

• orang yang melaksanakan atau mungkin terkesan oleh kerja pembinaan, termasuk orang awam;
• orang yang menyenggara atau membersihkan struktur; dan
• orang yang menggunakan struktur siap sebagai tempat kerja.

Tugas ini berjalan apabila reka bentuk berubah, termasuk perubahan yang dibuat selepas fasa pembinaan bermula. Ia bukan semakan sekali sahaja pada akhir reka bentuk.

Aliran kerja pematuhan yang boleh digunakan

1. Sahkan peranan dan kawalan reka bentuk. Kenal pasti siapa membuat, memilih, menentukan atau meluluskan keputusan. Rekod CWD bagi setiap pakej dan antara muka dengan PCWD.
2. Semak PCI sebelum pilihan dikunci. Gunakan survei, rekod struktur dan utiliti, batasan tapak, keperluan operasi, penyenggaraan dan maklumat bahaya sedia ada. Daftarkan jurang serta andaian.
3. Kenal pasti siapa yang mungkin terjejas sepanjang kitar hayat. Nilai pembinaan, pentauliahan, penggunaan, pembersihan, penyenggaraan, pengubahsuaian dan perobohan yang boleh dijangka.
4. Uji pilihan penghapusan. Tanya sama ada bahaya boleh dibuang dengan menukar lokasi, bentuk, bahan, sistem, saiz komponen, kaedah pemasangan atau keperluan kerja itu sendiri.
5. Bandingkan alternatif secara seimbang. Nilai keselamatan dan kesihatan bersama fungsi, prestasi teknikal, kos sepanjang hayat, kebolehselenggaraan, estetika dan alam sekitar. Jangan menolak pilihan lebih selamat hanya kerana ia bukan pilihan asal.
6. Jika penghapusan tidak dapat dipraktikkan, kurangkan pada punca. Pilih alternatif berisiko lebih rendah, sediakan perlindungan kolektif dan atur kerja supaya pendedahan berkurang.
7. Libatkan pihak yang mempunyai pengetahuan pembinaan dan operasi. Dapatkan input PCWD, CWC/PCWC, pengurus fasiliti, pengilang atau pakar apabila ia membantu menguji kebolehbinaan dan penyenggaraan.
8. Selaras antara disiplin. Pastikan penyelesaian satu disiplin tidak mewujudkan bahaya baharu pada struktur, M&E, akses, kebakaran, logistik atau kerja sementara.
9. Rekod keputusan, bukan sekadar skor. Nyatakan bahaya, pilihan yang dinilai, sebab pilihan dipilih, andaian, pihak dirujuk, tindakan dan risiko baki.
10. Sampaikan maklumat pada masa yang boleh mempengaruhi kerja. Berikan maklumat yang berkadar kepada PCWD, CWD lain, PCWC/CWC serta fail keselamatan dan kesihatan. Kemas kini selepas perubahan.

Contoh praktikal — senario rekaan

Sebuah bangunan pejabat tiga tingkat di Johor pada asalnya meletakkan unit penyaman udara di atas bumbung rata, kira-kira satu meter dari tepi. Akses penyenggaraan dicadangkan melalui tangga tegak dan juruteknik perlu membawa alat ke bumbung. Senario ini rekaan untuk menerangkan proses keputusan; ia bukan laporan kejadian atau pengesahan reka bentuk bagi mana-mana projek sebenar.

Semasa semakan reka bentuk, CWD mekanikal mengenal pasti pendedahan kerja di tempat tinggi yang berulang sepanjang hayat unit. Pasukan tidak terus memilih sistem penahan jatuh. Sebaliknya, mereka menilai tiga pilihan: mengekalkan lokasi dengan rel pengadang, memindahkan unit jauh dari tepi dengan akses tangga kekal, atau memindahkan unit ke ruang servis aras tanah.

Klien, arkitek, jurutera mekanikal, jurutera struktur dan pengurus fasiliti menilai keperluan pengudaraan, bunyi, keselamatan akses, laluan paip, beban struktur dan kos sepanjang hayat. Ruang servis aras tanah dipilih dengan pagar berkunci, kelegaan kerja, saliran, laluan rata dan bukaan pengudaraan yang sesuai. Keputusan itu menghapuskan keperluan penyenggaraan unit tersebut di bumbung. Risiko lain seperti bunyi, pelepasan haba dan akses tanpa kebenaran kemudian dikawal melalui reka bentuk ruang servis.

Jejak keputusan menyimpan lakaran pilihan, minit semakan, pengiraan, keperluan pengilang, komen pengurus fasiliti, lukisan diselaraskan dan pengesahan bahawa tiada lagi akses bumbung diperlukan bagi unit berkenaan. Contoh ini menunjukkan penghapusan satu bahaya tidak menamatkan penilaian; reka bentuk baharu mesti diperiksa untuk bahaya baharu.

Bukti yang perlu disimpan

• daftar tanggungjawab reka bentuk dan rekod pelantikan CWD/PCWD;
• PCI yang digunakan, daftar jurang maklumat dan andaian terkawal;
• agenda, minit dan kehadiran bengkel risiko reka bentuk;
• matriks pilihan yang menunjukkan penghapusan diuji terlebih dahulu;
• pengiraan, lukisan, spesifikasi dan model yang mempunyai nombor semakan;
• komen kebolehbinaan, operasi serta penyenggaraan dan cara komen ditutup;
• daftar risiko reka bentuk yang merekod keputusan serta risiko baki;
• rekod penyelarasan antara disiplin dan pengesahan PCWD;
• rekod edaran maklumat kepada PCWC/CWC dan penerimaan; dan
• maklumat relevan untuk CPP dan fail keselamatan dan kesihatan.

Kegagalan lazim

• menyediakan daftar risiko selepas reka bentuk dimuktamadkan untuk tujuan dokumentasi sahaja;
• terus menetapkan PPE atau permit kerja tanpa menguji perubahan reka bentuk;
• menyifatkan risiko pembinaan sebagai tanggungjawab kontraktor walaupun puncanya boleh diubah melalui reka bentuk;
• menilai pembinaan tetapi mengabaikan pembersihan, penyenggaraan, penggunaan dan perobohan;
• menggunakan nota generik seperti “kontraktor hendaklah berhati-hati” tanpa menjelaskan bahaya atau tindakan;
• menerima maklumat tidak lengkap tanpa merekod andaian dan jurang PCI;
• memindahkan bahaya kepada disiplin atau fasa lain; dan
• gagal membuka semula semakan selepas pertukaran bahan, susun atur atau kaedah pemasangan.

Senarai semak semakan reka bentuk

1. Siapakah CWD bagi keputusan ini, dan apakah kawalannya?
2. Adakah PCI terkini, jurang dan andaian dapat dilihat oleh pasukan?
3. Siapakah yang mungkin terjejas semasa pembinaan dan sepanjang hayat struktur?
4. Bolehkah bahaya dihapuskan dengan perubahan lokasi, sistem, bahan atau pemasangan?
5. Apakah pilihan berisiko lebih rendah yang dinilai dan mengapa ia diterima atau ditolak?
6. Adakah perlindungan kolektif mengatasi prosedur dan PPE?
7. Adakah input pembinaan, operasi dan penyenggaraan diperoleh pada masa yang sesuai?
8. Adakah penyelesaian mewujudkan bahaya baharu pada disiplin atau fasa lain?
9. Adakah keputusan, andaian dan risiko baki mempunyai pemilik serta versi?
10. Adakah penerima mendapat maklumat sebelum mereka membuat keputusan atau memulakan kerja?

Rujukan utama JKKP/DOSH

• JKKP, Garis Panduan bagi Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Kerja Pembinaan) (Reka Bentuk dan Pengurusan) 2024, Edisi 2026: Peraturan 11, perenggan 70–86 dan Jadual Pertama.
• Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Kerja Pembinaan) (Reka Bentuk dan Pengurusan) 2024, P.U. (A) 147/2024: khususnya Peraturan 11 dan Jadual Pertama.
• [Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 [Akta 514], teks terkini JKKP](https://dosh.gov.my/wp-content/uploads/2026/01/JKKP_Akta-514_31Disember-2025_FINAL.pdf).

Artikel ini ialah panduan industri umum. Semak teks undang-undang, versi panduan JKKP, PCI, reka bentuk profesional, arahan pengilang dan fakta projek sebenar sebelum membuat keputusan. RIMAYS boleh membantu pasukan projek menyusun semakan risiko reka bentuk, jejak keputusan dan latihan pemegang kewajipan.