Kestabilan Struktur: Kerja Sementara, Penyangga dan Urutan

Kestabilan struktur perlu dikawal sebagai satu sistem daripada reka bentuk hingga penanggalan. Peraturan 21 menghendaki kontraktor kerja pembinaan (CWC) mengambil langkah yang boleh dipraktikkan, apabila perlu, untuk mencegah bahaya dan memastikan struktur baharu atau sedia ada kekal stabil ketika kerja pembinaan dijalankan. Ia turut menetapkan keperluan bagi penyangga, sokongan sementara, struktur sementara dan pembebanan.

Keperluan utama Peraturan 21

Subperaturan 21(1) memerlukan langkah yang boleh dipraktikkan untuk mencegah bahaya kepada mana-mana orang dan memastikan struktur baharu atau sedia ada stabil. Kerja pembinaan tidak boleh menyebabkan struktur terkesan, lemah atau berada dalam keadaan tidak stabil sementara. Penilaian perlu merangkumi semua peringkat kerja, bukan hanya keadaan akhir.

Subperaturan 21(2) menghendaki apa-apa penyangga, sokongan sementara atau struktur sementara direka bentuk, dipasang dan disenggara untuk menahan beban yang boleh dijangka. Ia mesti digunakan bagi maksud ia direka bentuk, dipasang dan disenggara. Subperaturan 21(3) melarang sesuatu struktur dibebani sehingga menjadi tidak selamat kepada mana-mana orang.

Garis Panduan JKKP perenggan 163–166 menghubungkan kewajipan ini kepada takrif “struktur”, pentaksiran risiko, pelan fasa pembinaan (CPP), prosedur kerja selamat dan penglibatan Jurutera Profesional dengan perakuan amalan (PEPC). Perenggan 165 menyatakan penyangga, sokongan sementara atau struktur sementara hendaklah direka bentuk, diperaku dan diluluskan oleh PEPC, dengan pemasangan serta penyenggaraan di bawah penyeliaannya atau wakil yang dilantik.

Wujudkan pelan kerja sementara

Tetapkan siapa mereka bentuk, menyemak, meluluskan, menyelaras, memasang, memeriksa, mengubah dan membenarkan penanggalan. Daftar kerja sementara perlu merangkumi acuan, penyangga, perancah sokongan, topang fasad, perlindungan pengorekan, platform, benteng sementara dan apa-apa susunan yang mempengaruhi kestabilan.

Bagi setiap item, simpan asas reka bentuk, beban reka bentuk, keadaan sokongan, urutan pemasangan, butiran sambungan dan pendakap, had toleransi, pemeriksaan, titik tahan dan kriteria penanggalan. Antara muka dengan struktur kekal, tanah, utiliti, kren, penyimpanan bahan dan kerja pakej lain mesti dikenal pasti.

Lukisan di tapak perlu mempunyai nombor semakan dan status yang jelas. Lukisan lapuk mesti ditarik balik. Perubahan kepada jarak prop, ketinggian, bracing, sole plate, kepala prop atau urutan tidak boleh diputuskan secara lisan di tempat kerja. Rekodkan perubahan, dapatkan semakan pihak reka bentuk dan berikan arahan semula kepada pasukan terjejas.

Jejaki laluan beban

Setiap beban perlu mempunyai laluan yang berterusan ke sokongan yang mampu menerimanya. Semak berat konkrit basah, pekerja, peralatan, getaran, bahan tersimpan, acuan dan beban daripada aras atas. Prop yang kelihatan tegak belum tentu selamat jika tapaknya lemah, kepala tidak duduk penuh, bracing tiada atau beban tertumpu tidak dipertimbangkan.

Periksa keadaan tanah atau slab penyokong dan keupayaan aras bawah. Jika penyanggaan semula digunakan, urutan dan taburan beban antara aras perlu ditentukan. Jangan menyimpan pallet blok, keluli atau bahan lain pada slab atau platform tanpa pengesahan had beban dan zon yang dibenarkan. Tanda zon beban membantu, tetapi tidak menggantikan pengiraan atau kawalan penghantaran.

Kawal pemasangan dan perubahan

Pemeriksaan perlu berlaku sebelum digunakan, selepas pemasangan penting, selepas perubahan, cuaca teruk, hentaman atau tanda pergerakan. Semak komponen terhadap lukisan, keadaan tapak, sambungan, pendakap, kekemasan, asas, penjajaran dan akses. Kecacatan hendaklah diberi pemilik serta tarikh pembetulan, dan zon tidak dilepaskan sehingga disahkan.

Pasukan pemasangan perlu memahami urutan kerana kestabilan sementara boleh bergantung pada pendakap yang dipasang sebelum komponen seterusnya. Pelan mengangkat dan urutan struktur kekal mesti selari dengan reka bentuk sementara. Jika keadaan sebenar berbeza daripada andaian, hentikan aktiviti terjejas dan rujuk semula kepada pereka atau PEPC.

Penanggalan berdasarkan kriteria, bukan jadual

Prop atau acuan tidak boleh ditanggalkan hanya kerana tempoh biasa telah berlalu atau permukaan konkrit kelihatan keras. Kriteria boleh merangkumi kekuatan konkrit yang disahkan, keputusan ujian yang mewakili, keadaan struktur, beban seterusnya dan kelulusan pihak berkuasa teknikal yang ditetapkan. Urutan membuka juga perlu direka supaya tidak menghasilkan beban tertumpu atau keadaan tidak stabil.

Gunakan titik tahan formal sebelum striking. Permintaan menyatakan lokasi, aras, tarikh tuang, keputusan ujian, beban semasa dan akan datang, serta urutan. Pihak yang diberi kuasa merekod keputusan. Selepas penanggalan, periksa struktur dan urus komponen sementara supaya tidak mewujudkan bahaya baharu.

Contoh rekaan latihan MY-29-01

Contoh rekaan — bukan insiden sebenar, statistik atau kesimpulan undang-undang. Sebuah projek podium konkrit di Kuala Lumpur mempunyai slab pemindahan yang disokong sistem falsework. Reka bentuk PEPC menetapkan konfigurasi prop dan bracing, had bahan di atas slab, ujian kekuatan konkrit serta urutan penanggalan dan penyanggaan semula.

Program asal menjangka striking pada hari tertentu. Namun keputusan ujian yang mewakili belum memenuhi kriteria reka bentuk. Penyelia mengekalkan titik tahan, menghalang penyimpanan bahan tambahan dan memaklumkan pasukan struktur serta logistik. Selepas keputusan memenuhi kriteria, PEPC atau wakil yang diberi kuasa menyemak keadaan, membenarkan urutan terkawal dan merekod pelepasan. Contoh ini tidak menetapkan umur atau nilai kekuatan sejagat; kriteria mesti datang daripada reka bentuk projek.

Tindakan pematuhan

1. Daftarkan semua kerja sementara dan struktur yang boleh terjejas.
2. Lantik fungsi reka bentuk, semakan, pemasangan, pemeriksaan dan pelepasan dengan jelas.
3. Dapatkan reka bentuk, perakuan dan kelulusan PEPC sebagaimana dihuraikan panduan JKKP.
4. Rekod beban boleh dijangka, laluan beban, asas dan antara muka.
5. Kawal versi lukisan dan semua perubahan tapak.
6. Periksa sebelum guna dan selepas perubahan, cuaca atau hentaman.
7. Tetapkan zon serta had penyimpanan bahan.
8. Gunakan titik tahan dan kriteria teknikal bagi penanggalan.
9. Sahkan keadaan selepas penanggalan dan tutup rekod.

Bukti untuk disimpan

Simpan daftar kerja sementara; pelantikan dan skop PEPC; asas reka bentuk, pengiraan, lukisan serta semakan; sijil atau kelulusan; rekod komponen; laporan pemasangan; pemeriksaan dan gambar bertarikh; permintaan perubahan; arahan tapak; rekod beban; keputusan ujian bahan; permintaan striking; kelulusan pelepasan; taklimat urutan; laporan kecacatan dan bukti pembetulan.

Kegagalan lazim

• Prop diubah atau dialih bagi memberi laluan tanpa semakan reka bentuk.
• Bracing dipasang tidak lengkap tetapi kawasan dilepaskan.
• Beban bahan disimpan tanpa had atau zon yang disahkan.
• Asas prop tidak dinilai atau sole plate tidak sesuai.
• Lukisan lapuk kekal di tempat kerja.
• Penanggalan mengikut hari biasa tanpa memenuhi kriteria projek.
• Keputusan ujian tidak dapat dipadankan dengan lokasi tuangan.
• Pemeriksaan ditutup tanpa bukti keadaan di lokasi.

Senarai semak penyelia

• Adakah semua kerja sementara berada dalam daftar semasa?
• Adakah lukisan terkini dan kelulusan tersedia di tempat kerja?
• Adakah konfigurasi, bracing, sambungan dan asas sepadan reka bentuk?
• Adakah laluan dan had beban difahami serta dikawal?
• Adakah perubahan atau kerosakan mencetuskan semakan semula?
• Adakah zon berbahaya dihadkan sehingga kecacatan ditutup?
• Adakah kriteria striking telah dipenuhi dan dibuktikan?
• Adakah urutan penanggalan serta penyanggaan semula diluluskan?
• Adakah pelepasan direkod oleh pihak yang diberi kuasa?

Rujukan utama JKKP/DOSH

Rujuk Peraturan 21, Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Kerja Pembinaan) (Reka Bentuk dan Pengurusan) 2024, P.U. (A) 147, bersama Garis Panduan bagi Peraturan-Peraturan tersebut, Edisi Pertama 2026, perenggan 163–166. Rujuk juga panduan Lembaga Jurutera Malaysia yang dinyatakan JKKP. Artikel ini tidak menggantikan reka bentuk PEPC atau penilaian projek khusus.