Perobohan: Survei, Pengasingan dan Urutan Selamat

Perobohan bukan kerja “meruntuhkan dahulu, mengemas kemudian”. Peraturan 22 menetapkan bahawa kontraktor kerja pembinaan (CWC) hendaklah memastikan apa-apa perobohan atau perombakan suatu struktur dirancang dan dijalankan mengikut cara untuk mencegah bahaya atau, jika tidak boleh dipraktikkan untuk mencegahnya, untuk mengurangkan bahaya kepada takat paling rendah yang boleh dipraktikkan. Perkiraan untuk menjalankan kerja itu hendaklah disimpan secara bertulis sebelum kerja bermula.

*Infografik Topik 30 — sahkan keadaan, asingkan tenaga dan utiliti, wujudkan zon larangan, kemudian laksanakan urutan terkawal.*

Maksud praktikal Peraturan 22

Perenggan 167–170 Garis Panduan JKKP menerangkan bahawa CWC perlu mengambil kira hasil pentaksiran risiko, merujuk pelan fasa pembinaan (CPP), menilai struktur yang akan dirobohkan, mengenal pasti potensi bahaya dan merancang langkah keselamatan. Perancangan perlu meliputi urutan kerja, peralatan dan langkah kawalan. JKKP turut menyatakan bahawa MS 2318:2012 *Demolition of buildings — Code of practice (First revision)* atau standard diiktiraf yang setara boleh dirujuk.

Dokumen bertulis bukan sekadar kaedah kerja umum. Ia perlu cukup khusus untuk struktur, tapak, jiran, utiliti, bahan dan loji sebenar. Satu perubahan pada urutan, jentera, keadaan struktur atau jarak selamat boleh mengubah keseluruhan profil risiko.

Survei sebelum merancang urutan

Mulakan dengan survei struktur dan tapak oleh orang yang mempunyai pengetahuan serta pengalaman sesuai. Rekod jenis struktur, sistem menanggung beban, sambungan, kestabilan sisi, tambahan bangunan, kerosakan, kebakaran lama, kakisan, retakan, ubah suai tidak direkod dan bahagian yang mungkin tidak stabil. Kenal pasti struktur bersebelahan, dinding kongsi, laluan awam, talian atas, ruang bawah tanah, cerun dan kekangan akses.

Survei bahan perlu mencari asbestos atau bahan berbahaya lain melalui maklumat dan penilaian yang bersesuaian. Jangan menganggap bangunan lama bebas asbestos hanya kerana bahan itu tidak kelihatan. Kenal pasti tangki, paip, sisa proses, habuk, kaca, bahan mudah terbakar dan apa-apa pencemaran yang boleh mengubah kaedah kerja atau pelupusan.

Pelan utiliti perlu dibandingkan dengan keadaan fizikal. Elektrik, gas, air, telekomunikasi, pembetungan, sistem kebakaran dan bekalan proses mungkin masih hidup atau berkongsi sambungan dengan premis lain. Gunakan pengesahan di lapangan, bukan pelan lama sahaja.

Pengasingan dan bukti keadaan selamat

Setiap sumber tenaga atau bahan perlu dikenal pasti, diasingkan dan disahkan sebelum zon berkaitan dilepaskan. Tetapkan pihak yang mempunyai kuasa untuk memohon, melaksanakan dan mengesahkan pengasingan. Label titik pengasingan, cegah penyambungan semula tanpa kebenaran dan simpan sijil, permit atau pengesahan pembekal utiliti yang berkaitan.

Pengasingan elektrik bukan bukti bahawa paip gas telah dinyahtekan. Penutupan injap bukan bukti bahawa tangki telah dibersihkan. Gunakan kaedah pengesahan yang sesuai dengan bahaya dan rekod hasilnya. Jika utiliti aktif mesti dikekalkan untuk jiran atau operasi lain, tandakan laluan, lindungi secara fizikal dan masukkan hadnya dalam urutan perobohan.

Kawal kestabilan dan urutan

Urutan hendaklah berpunca daripada cara struktur memindahkan beban. Secara umum, kerja mekanikal terkawal boleh bergerak dari atas ke bawah, tetapi ini bukan peraturan universal yang menggantikan penilaian kejuruteraan. Jangan keluarkan dinding, pendakap, slab atau tiang yang memberikan kestabilan kepada bahagian yang masih berdiri. Tentukan keperluan sokongan sementara, kaedah pemasangan dan masa penanggalannya.

Pilih loji mengikut jangkauan, kapasiti, alat tambahan, keadaan tanah dan jarak selamat. Permukaan kerja perlu menanggung loji; ruang operasi dan laluan undur perlu jelas. Elakkan pekerja memasuki zon jatuhan untuk membantu jentera. Jika kaedah berubah daripada yang dirancang, hentikan bahagian terjejas, nilai semula kestabilan dan luluskan perubahan secara bertulis.

Zon larangan, awam dan serpihan

Tetapkan zon larangan berdasarkan bentuk, tinggi dan kemungkinan arah jatuhan, keupayaan loji dan serpihan terlontar—bukan sekadar pagar mudah alih yang tersedia. Gunakan penghadang yang sesuai, papan tanda, pengawal akses dan komunikasi antara operator dengan penyelia. Selaraskan penghantaran, pengangkutan keluar dan pergerakan orang supaya tidak bersilang dengan operasi perobohan.

Kawal debu, bunyi, getaran dan serpihan mengikut keadaan tapak serta pihak berdekatan. Kaedah kawalan air tidak boleh mewujudkan air larian tercemar atau menyembunyikan bahaya. Longgokan serpihan tidak boleh membebankan slab atau menghalang laluan. Asingkan bahan secara terkawal dan urus sisa mengikut keperluan yang berkenaan.

Contoh rekaan MY-30-01

Contoh rekaan — bukan insiden sebenar, statistik atau kesimpulan undang-undang. Sebuah gudang satu tingkat di Selangor hendak dirobohkan untuk pembangunan semula. Survei mendapati tambahan mezzanine keluli tidak terdapat pada lukisan lama, satu dinding sisi membantu menstabilkan bumbung dan bekalan elektrik jiran melalui sebahagian tapak.

CWC menangguhkan mobilisasi excavator. Pasukan mengesahkan pengasingan utiliti bersama pemilik bekalan, menandakan kabel yang perlu dikekalkan, mendapatkan penilaian struktur dan menyemak CPP. Urutan bertulis menetapkan penanggalan bahan berbahaya oleh pihak sesuai, pengosongan dalaman, penanggalan bumbung secara terkawal, kemudian rangka dan dinding mengikut urutan yang mengekalkan kestabilan. Zon larangan disesuaikan dengan jangkauan excavator dan laluan lori. Setiap peringkat mempunyai titik tahan penyelia. Contoh ini menunjukkan bahawa tarikh program tidak mengatasi keadaan sebenar atau bukti pengasingan.

Tindakan pematuhan

1. Lantik pihak yang kompeten untuk survei, perancangan, penyeliaan dan operasi loji.
2. Lengkapkan pentaksiran risiko dan selaraskan perkiraan dengan CPP.
3. Kenal pasti struktur, bahan, utiliti, jiran dan kekangan tapak.
4. Sahkan pengasingan serta cegah penyambungan semula tanpa kebenaran.
5. Sediakan urutan bertulis, zon larangan, sokongan sementara dan titik tahan.
6. Pilih loji serta alat tambahan berdasarkan kapasiti dan keadaan tanah.
7. Taklimatkan pekerja dalam bahasa dan cara yang difahami.
8. Periksa keadaan selepas setiap peringkat dan selepas perubahan atau cuaca buruk.
9. Hentikan kerja apabila keadaan menyimpang daripada pelan dan nilai semula.

Bukti untuk disimpan

Simpan laporan survei struktur dan bahan; lukisan serta foto keadaan; pelan dan pengesahan utiliti; sijil pengasingan; pentaksiran risiko; CPP; perkiraan perobohan bertulis; pengiraan atau reka bentuk sokongan; pelan zon larangan; rekod kompetensi; pemeriksaan loji; taklimat; permit; rekod titik tahan; arahan perubahan; pemantauan debu, bunyi atau getaran apabila berkaitan; rekod sisa; dan bukti penutupan kecacatan.

Kegagalan lazim

• Memulakan kerja berdasarkan pemerhatian luaran tanpa survei dalaman atau semakan lukisan.
• Menganggap semua utiliti mati selepas satu suis ditutup.
• Mengubah urutan untuk mempercepat kerja tanpa menilai kestabilan.
• Menggunakan excavator di luar jangkauan atau di atas permukaan yang tidak disahkan.
• Membenarkan pekerja masuk ke zon jatuhan ketika loji beroperasi.
• Mengumpul serpihan di atas slab tanpa semakan beban.
• Menyimpan kaedah kerja generik yang tidak sepadan dengan struktur sebenar.
• Gagal mengemas kini zon larangan apabila kaedah atau keadaan berubah.

Senarai semak penyelia

• Adakah survei struktur, bahan dan utiliti lengkap serta semasa?
• Adakah perkiraan bertulis tersedia sebelum kerja bermula?
• Adakah pengasingan disahkan, dilabel dan dikawal?
• Adakah urutan mengekalkan kestabilan pada setiap peringkat?
• Adakah sokongan sementara direka dan dipasang sebagaimana diperlukan?
• Adakah loji, tanah dan jarak operasi sesuai?
• Adakah zon larangan jelas dan dikawal?
• Adakah orang awam serta premis bersebelahan dilindungi?
• Adakah perubahan mencetuskan semakan dan kelulusan baharu?
• Adakah pemeriksaan dan titik tahan direkodkan?

Rujukan utama JKKP/DOSH

Rujuk Peraturan 22, Peraturan-Peraturan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (Kerja Pembinaan) (Reka Bentuk dan Pengurusan) 2024, P.U. (A) 147, bersama *Garis Panduan bagi Peraturan-Peraturan tersebut, Edisi Pertama 2026*, perenggan 167–170. Artikel ini tidak menggantikan pentaksiran tapak, perancangan kompeten atau nasihat profesional khusus projek.