Pengorekan: Cegah Runtuhan, Air dan Kerosakan Utiliti

Pengorekan boleh berubah daripada ruang kerja biasa kepada keadaan tidak selamat selepas hujan, perubahan tanah, pergerakan loji atau utiliti terdedah. Peraturan 24 meletakkan kawalan pada kestabilan pengorekan, benda yang boleh jatuh atau teranjak, beban di tepi dan pemeriksaan sebelum kerja diteruskan.

Keperluan utama Peraturan 24

Subperaturan 24(1) menetapkan kontraktor kerja pembinaan (CWC) mengambil langkah-langkah yang boleh dipraktikkan, termasuk pengadaan sokongan atau pengukuhan, supaya pengorekan tidak runtuh; bahan pada tembok, bumbung atau kawasan bersebelahan tidak teranjak atau jatuh; orang tidak tertimbus atau terperangkap; orang, loji atau pengumpulan benda tidak jatuh; dan tanah bersebelahan tidak dibebani oleh loji atau benda.

Kerja di dalam pengorekan tidak boleh dijalankan melainkan pengorekan serta loji dan benda yang mungkin menjejaskan keselamatannya diperiksa oleh orang yang ditetapkan pada permulaan syif, selepas kejadian yang berkemungkinan menjejaskan kekuatan atau kestabilan, dan selepas benda jatuh atau teranjak keluar. Orang yang ditetapkan mesti berpuas hati bahawa kerja boleh dijalankan dengan selamat. Jika ketidakpuasan dimaklumkan, kerja tidak boleh diteruskan sehingga perkara diperbaiki dengan memuaskan.

Garis Panduan JKKP perenggan 174–175 menghubungkan kewajipan ini kepada pentaksiran risiko, prosedur kerja selamat, sokongan atau pengukuhan yang sesuai dan Garis Panduan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan Industri Pembinaan (Kerja Pengorekan) 2017.

Kesan utiliti sebelum menggali

Dapatkan rekod utiliti daripada klien, pemilik aset dan pihak berkuasa yang berkaitan. Bandingkan lukisan dengan tanda permukaan, chamber, sambungan bangunan dan sejarah tapak. Gunakan pengesanan serta pengesahan yang sesuai sebelum pengorekan mekanikal menghampiri zon utiliti. Tandakan laluan dan toleransi di tapak, taklimatkan operator dan tetapkan kaedah kerja berhampiran servis.

Rekod lama tidak membuktikan kedudukan sebenar. Kabel, paip gas, air, pembetungan, telekomunikasi atau saliran mungkin cetek, menyimpang atau tidak direkod. Jika servis tidak dapat disahkan, hentikan bahagian kerja tersebut dan tingkatkan siasatan. Utiliti terdedah perlu disokong serta dilindungi mengikut keperluan pemilik aset; jangan biarkan beratnya dipikul oleh sambungan rapuh.

Pilih sistem kestabilan berdasarkan keadaan

Tiada satu kaedah sesuai untuk semua pengorekan. Pemilihan cerun, benching, trench box, shoring atau sistem lain mesti mengambil kira kedalaman, tanah, air tanah, beban, tempoh, getaran, bangunan jiran dan ruang tapak. Trench box melindungi orang di dalam zon perisai; ia tidak semestinya menstabilkan seluruh permukaan tanah atau melindungi orang di luarnya.

Reka bentuk atau pemilihan sistem perlu menyatakan konfigurasi, komponen, had, urutan pemasangan dan penanggalan serta pemeriksaan. Jangan memaksa komponen rosak, meninggalkan jurang yang tidak dirancang atau mengubah strut untuk memberi laluan kepada paip tanpa kelulusan. Pemasangan perlu dibuat dari kedudukan terlindung sejauh yang boleh dipraktikkan.

Kawal air, cuaca dan atmosfera

Air boleh melemahkan tanah, meningkatkan tekanan, menghakis kaki cerun dan membawa bahan masuk. Sediakan saliran permukaan, sump, pam, kuasa sandaran apabila perlu dan lokasi pelepasan yang tidak menghakis tepi atau membanjiri jiran. Periksa selepas hujan, kegagalan pam, kebocoran paip atau perubahan paras air. Keluarkan orang jika aliran atau keadaan tidak dapat dikawal.

Pengorekan juga boleh mengumpulkan gas, wap atau atmosfera kekurangan oksigen bergantung pada tanah, utiliti, pencemaran dan proses berdekatan. Tentukan sama ada penilaian atmosfera dan kawalan ruang terkurung terpakai. Jangan menganggap pengorekan terbuka sentiasa mempunyai udara selamat.

Beban, loji dan perlindungan tepi

Jauhkan spoil, bahan, kren, excavator dan trafik daripada tepi berdasarkan penilaian kestabilan, bukan jarak kebiasaan semata-mata. Gunakan penghadang, stop block dan marshal apabila loji menghampiri. Pastikan bucket atau muatan tidak melalui orang di dalam pengorekan. Kawal getaran daripada compactor, piling dan trafik.

Lindungi tepi supaya orang atau benda tidak jatuh. Susun bahan kecil dan alat supaya tidak boleh bergolek masuk. Sediakan lintasan yang direka dengan pengadang apabila orang perlu menyeberang. Kawal awam dan kenderaan di kerja jalan dengan pengurusan trafik yang sesuai.

Akses, egress dan kecemasan

Sediakan akses yang stabil dan dekat dengan tempat kerja. Tangga perlu dipasang kukuh, mempunyai pegangan yang selamat dan memanjang secukupnya untuk keluar tanpa memanjat tanah. Jangan gunakan strut atau paip sebagai tangga. Bagi pengorekan panjang, tentukan bilangan serta lokasi akses berdasarkan perjalanan dan risiko.

Pelan kecemasan mesti menangani runtuhan, air masuk, kerosakan utiliti, atmosfera berbahaya dan orang cedera. Kaedah menyelamat tidak boleh mendedahkan penyelamat kepada pengorekan tidak stabil. Pastikan komunikasi, penggera, pemberhentian loji dan lokasi peralatan diketahui sebelum masuk.

Pemeriksaan dan pelepasan

Orang yang ditetapkan perlu memeriksa keadaan tanah, retakan, penggelembungan, air, spoil, loji, struktur sokongan, komponen, akses, pengadang, utiliti dan perubahan sekitar. Gunakan rekod yang mengenal pasti lokasi, masa, keadaan, kecacatan, tindakan dan keputusan pelepasan. Tandatangan tanpa pemerhatian di lokasi bukan pemeriksaan.

Pencetus pemeriksaan semula termasuk hujan, banjir, getaran luar biasa, pelanggaran sokongan, perubahan kedalaman atau geometri, benda jatuh, pergerakan tanah dan perubahan loji. Kawasan tidak boleh digunakan sementara kecacatan masih terbuka.

Contoh rekaan MY-32-01

Contoh rekaan — bukan insiden sebenar, statistik atau kesimpulan undang-undang. Projek utiliti di Johor menyediakan parit sedalam tiga meter. Penilaian memilih trench box, akses tangga, kawalan spoil dan pam. Sebelum syif selepas hujan malam, orang yang ditetapkan mendapati air bertambah, tanah di satu tepi terhakis dan hos pam mengganggu tangga.

Pelepasan masuk tidak diberi. Pasukan mengalihkan pelepasan air, membetulkan akses, memeriksa kedudukan trench box dan mengesahkan utiliti terdedah kekal disokong. Selepas pembetulan serta pemeriksaan semula direkodkan, kerja disambung. Contoh ini tidak menetapkan jarak spoil atau reka bentuk universal; kawalan mesti datang daripada keadaan serta reka bentuk projek.

Tindakan pematuhan

1. Lengkapkan pentaksiran risiko, maklumat tanah dan pengesanan utiliti.
2. Pilih serta reka sistem sokongan atau cerun mengikut keadaan.
3. Kawal air permukaan, air tanah, kebocoran dan lokasi pelepasan.
4. Hadkan spoil, bahan, loji, trafik dan getaran di tepi.
5. Sediakan akses, pengadang dan pelan kecemasan.
6. Lantik orang yang ditetapkan dan jelaskan kuasa menghentikan kerja.
7. Periksa pada permulaan syif dan selepas setiap pencetus statutori.
8. Larang kemasukan sehingga kecacatan diperbaiki serta pelepasan direkod.

Bukti untuk disimpan

Simpan maklumat tanah; pelan dan pengesahan utiliti; pentaksiran risiko; prosedur kerja selamat; reka bentuk, pengiraan dan manual sokongan; pelan pam serta saliran; pemeriksaan loji; pelantikan orang yang ditetapkan; daftar pemeriksaan syif dan selepas kejadian; foto; rekod cuaca; kecacatan dan penutupan; taklimat; permit masuk jika digunakan; rekod atmosfera jika berkaitan; serta perubahan diluluskan.

Kegagalan lazim

• Menggali mengikut pelan utiliti lama tanpa pengesahan lapangan.
• Menganggap trench box menstabilkan semua tanah di luar perisai.
• Meletakkan spoil atau excavator terlalu hampir tanpa penilaian.
• Membiarkan tangga longgar, terlalu jauh atau terhalang.
• Mengepam air ke lokasi yang menghakis tepi.
• Tidak memeriksa semula selepas hujan atau benda jatuh.
• Mengubah strut atau sokongan bagi laluan servis tanpa kelulusan.
• Menandatangani borang tanpa melihat keseluruhan pengorekan.

Senarai semak penyelia

• Adakah utiliti dikesan, ditanda dan disahkan?
• Adakah tanah, air dan beban tepi dinilai?
• Adakah sokongan atau cerun sepadan dengan reka bentuk semasa?
• Adakah spoil, loji dan trafik dikawal?
• Adakah air serta atmosfera diurus?
• Adakah akses dan egress selamat serta tidak terhalang?
• Adakah tepi dan lintasan dilindungi?
• Adakah pemeriksaan syif dan selepas kejadian lengkap?
• Adakah semua kecacatan ditutup sebelum masuk?
• Adakah pelan kecemasan boleh dilaksanakan tanpa kemasukan tidak selamat?

Rujukan utama JKKP/DOSH

Rujuk Peraturan 24, P.U. (A) 147/2024, *Garis Panduan CDM Edisi Pertama 2026* perenggan 174–175 dan Garis Panduan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan Industri Pembinaan (Kerja Pengorekan) 2017. Artikel ini tidak menggantikan reka bentuk atau penilaian tapak khusus.